Osnovni pojmovi kreativne ekonomije I: urbana ekonomija, nova ekonomija, nove forme kapitala u novim svetovima

Globalni grad– pojam označava grad čvorište globalnog ekonomskog sistema i potiče iz ekonomske geografije i urbanih studija. Pojam je bliže određen u delu Saskije Sasen (Sassen) iz 1991, The Global City: New York, London, Tokyo. Današnja GaWC lista globalnih gradova rangira najznačajnije gradove sveta i regionalne gradove, a lista je prvi put napravljena i objavljena 1998. godine.

Kreativni grad – ideju je razvio britanski teoretičar Čarls Landri (Charles Landry) 1988. godine a konceptualizirao u svom čuvenom delu The Creative City: A Toolkit for Urban Innovators 2000. godine. Sintagma se odnosi na grad koji svoju organizacionu kulturu postavlja na kulturi kreativnosti i otvorenosti i koji primenjuje kreativna rešenja i inovacije u urbanom razvoju, odnosno svoju strategiju razvoja zasniva na inovativnim kulturnim i urbanim politikama kombinujući ih sa integrativnim rešenjima iz socijalne politike i ekonomije.

Kreativna ekonomija– koncept je razvio Džon Houkins (John Howkins), britanski medijski analitičar i teoretičar kreativnih industrija i postavio u svom delu The Creative Economy: How People Make Money from Ideas iz 2002. godine. Privredni razvoj Houkins sagledava kroz uticaj novih medija, digitalizacije, globalizacije, lične kreativnosti i razvoja kreativnih gradova. Prvi je postavio premisu da su ideje, a ne materijalne vrednosti i novac osnov za razvoj konkurentnih ekonomskih modela i nacionalnih privreda.

Nova ekonomija – nastao u ekonomskoj teoriji kao pojam krajem 90tih, zbog potrebe da se objasni snažan desetogodišnji ekonomski rast SAD zasnovan ne na industrijskoj ekonomiji i materijalnoj proizvodnji, već na uslužnom sektoru koji se razvija zahvaljujući globalizaciji i pre svega transakcijama u finansijskoj ekonomiji. Nova ekonomija stvara proizvode sa visokom dodatom vrednošću i autputima baziranim na neopipljivim sredstvima. Termin je prvi put upotrebio časopis Newsweek 1995. godine da bi objasnio period blagostanja u privrednom razvoju SAD. Sama teorija ekonomskog rasta zasnovana na transakcijama finansijske ekonomije je prvi put dovedena u pitanje 2001. godine, kada je zabeležena prva značajnija recesija u SAD. Danas se nova ekonomija više koristi da bi objasnila porast produktivnosti elektronskih usluga i DotCom kompanija.

Kreativne industrije – Još uvek ne postoji precizna definicija samog pojma/sintagme kreativnih industrija. Prva definicija kreativnih industrija pojavila se 1998. godine, u dokumentu britanske vlade Creative Industries Mapping Document, a nju su kasnije usvojili istraživači i političari širom sveta: „Kreativne industrije su one aktivnosti koje potiču od individualne kreativnosti, veštine i talenta a koje imaju potencijal za stvaranje bogatstva i radnih mesta kroz generisanje i eksploataciju intelektualne svojine.” Prema ovoj definiciji, kreativne industrije čini trinaest delatnosti: 1) reklama, 2) arhitektonske i inženjerske aktivnosti, 3) umetničko i tržište antikviteta, 4) umetnički zanati, 5) dizajn, 6) moda (dizajn odeće, proizvodnja malih serija, izlaganje i prodaja modne odeće, izvoz i modni konsalting), 7) filmska i video industrija (reprodukcija video zapisa, fotografske usluge za potrebe filmske delatnosti, kinematografska i video produkcija, kinematografska i video distribucija i prikazivanje filmova), 8) interaktivni softver zabavnog karaktera, 9) muzička industrija (izdavanje i reprodukcija zvučnih zapisa), 10) scenske umetnosti, 11) izdavaštvo, 12) izrada softvera i kompjuterske usluge i 13) radio i televizijske aktivnosti.

Kreativni sektor – sektor usluga zasnovanih na autorskom pravu i industrijskoj svojini i njima srodnim uslugama i delatnostima u lancu vrednosti. Često se koristi kao drugi naziv za kreativne industrije ili za kulturni sektor kad se posmatra kroz ekonomske analize, tj kroz ekonomiku kulture.

Kreativni kapital – sintagma je nastala iz koncepta kreativnih industrija početkom ovog milenijuma i analize kreativnih industrija iz ugla ekonomije a uz podrazumevajuću kreativnost kao input za ekonomsku proizvodnju. U zavisnosti od izvorišta kapitala, tj. da li je u kreativnim svojstvima ili u kulturnim vrednostima i običajima i socijalnim odnosima određuje se razlika između kreativnog i kulturnog kapitala. Kulturni kapital je sintagma francuskog sociologa Pjera Burdijea (Pierre Bourdieu), prvi put pomenuta u njegovoj knjizi Cultural Reproduction and Social Reproduction iz 1973, a konceptualizovana u The Forms of Capital (1986). Kulturni kapital kod Burdijea pojavljuje se kao socijalni odnos u procesima razmene i odnosi se i na materijalna i na simbolička sredstva bez razlike, ali se pre svega odnosi na znanje, veštine i obrazovanje, kao i društveni status. Kreativni kapital uglavnom u ekonomskim teorijama podrazumeva simboličke vrednosti koje su merljive kao neopipljiva svojstva, dobra, resurs, komparativna prednost ili računovodstvena aktiva. Sintagmu prvi uvodi Ričard Florida 2005. godine u delu The Flight of Creative Class i definiše kao ljudsku sposobnost da kreira nove ideje, tehnologije, poslovne modele, kulturne forme i industrijske grane. Na dotadašnjem konceptu ljudskog kapitala koji je poznavala ekonomska nauka, Florida dodaje kvalitativno svojstvo da se kreira nešto novo i originalno i posmatra taj kapital sa aspekta rezultata a ne izvorišta. Delatnosti intenzivno zasnovane na kreativnom kapitalu praktično pokrivaju gotovo sve komercijalne niše poslovanja i sve digitalne sektore nove ekonomije.

Intelektualni kapital – za razliku od kreativnog kapitala koji input u proizvodnji vidi u kreativnosti i inovativnosti koji su često svojstva, procesi, neopipljivi resursi, intelektualni kapital izvorište kapitala u ekonomskom smislu nalazi u znanju i patentima, odnosno u osnovnom ljudskom kapitalu, to će reći da se čovek uzima kao biće koje razumeva i uči i da je suma znanja ekonomski merljiva kao kapital. Ljudski kapital se danas pre svega odnosi na svojstvo da se rešavaju problemi u poslu, čine ga lična svojstva i međuljudski odnosi ili kultura organizacije, ne i sama organizacija. Intelektualni kapital koncipira da takva ljudska svojstva, nadograđena znanjem i patentima mogu biti kapital i same organizacije, merljiv i egzaktno utvrđen kao razlika između materijalnih vrednosti (uključujući i finansijska sredstva) i tržišne vrednosti kompanije ili organizacije.

Kreativna klasa – po Ričardu Floridi koji je uveo ovu sintagmu u literaturu i ekonomske teorije, kreativna klasa je konceptualizacija osnovnog pojma – kreativnog kapitala i pod kreativnom klasom podrazumeva visokokvalifikovane kreativne i intelektualne profesije. Koncept kreativne klase je prvi put objašnjen 2005. godine u njegovom istoimenom delu.

Globalizacija – globalni odnosi kulture, ljudi i ekonomske aktivnosti, nastali kao posledica globalne distribucije proizvoda i usluga. Na globalizaciju se uvek računa u definisanju konkurentnosti, tj. postala je aksiom. U ovom istraživanju globalizacija će biti podrazumevana samo u domenu ekonomske nauke.

Input – termin znači unos ili ulaz ali pojam u ekonomskoj nauci označava ulazne resurse potrebne za obavljanje procesa reprodukcije. Kvalitet inputa je presudan za vrednost autputa. Kreativnost može biti input, jednako kao i znanje, veština, umetničko delo, kreativni resurs, ne samo materijalne vrednosti.

Autput – termin znači izlaz, ali u ekonomskoj nauci on označava ukupnu vrednost svih dobara ili usluga određenog subjekta ili ukupan obim proizvodnje.

Agregiranost– ukupnost svih relevantnih ekonomskih veličina (resursa i rezultata) u privredi jedne zemlje.

Treći svet Teorija o tri sveta globalnog društva početke nalazi u doktrini kineskog državnika Mao Ce Tunga, koji je u svojim političkim radovima i državnoj doktrini Kine (maoizam) zastupao tezu da se moderni svet politički sastoji od Prvog sveta – sveta supersila (SAD i tada SSSR), Drugog sveta – sveta njihovih saveznika u regionalnim silama i državama satelitima i Trećeg sveta – sveta neutralnih i nesvrstanih zemalja. Ekonomski, Treći svet je svet zemalja u razvoju i nerazvijenih zemalja koje ne prihvataju u potpunosti principe tržišne ekonomije, odnosno kapitalizam i privatnu svojinu nad sredstvima za proizvodnju. Kako se većina nerazvijenih ili zemalja u razvoju zapravo nalazi među zemljama tzv. Trećeg sveta, termin Treći svet je u poslednjih trideset godina kod većine teoretičara korišćen upravo i kao sinonim za ekonomski nerazvijene zemlje. Termin „Treće države“ prvi je upotrebio francuski antropolog, demograf i ekonomski istoričar Alfred Sovi (Alfred Sauvy) 1952. godine kao opis za države koje su ekonomski nevažne i pripadaju nesvrstanima. Treći svet koristimo kao sinonim za svet u razvoju, tj. svet koji ne pripada niti starim supersilama, niti grupi ekonomski najrazvijenijih zemalja (G8), niti zemljama u usponu (BRIC), ni grupi N-11 (Next Eleven). Zemlje iz BRIC i N-11 grupe su nekada pripadale grupi zemalja Trećeg sveta, ali su to ekonomije koje će biti u usponu tokom dekade 2011-2020, a naročito značajne u trećoj dekadi XXI veka (Zemlje BRIC-a su Brazil, Rusija, Kina i Indija a u N-11 grupi su Bangladeš, Egipat, Indonezija, Iran, Meksiko, Nigerija, Pakistan, Filipini, Južna Koreja, Turska i Vijetnam). Na osnovu analogije možemo zaključiti da bi danas Prvi svet bio svet zemalja G8 i najrazvijenijih zemalja po BDP, Drugi svet bi činile zemlje BRIC i N-11 grupe a Treći svet sve ostale zemlje, među kojima i Srbija. U novije vreme u BRIC zemlje ubraja se i Južna Afrika, pa se grupa zove BRICS.

A.Đ.

3. april 2012.

Ostavite odgovor