Dečje novine: izdavački profil

Na ovogodišnjem 10. Međunarodnom Salonu stripa u Beogradu je dodeljeno specijalno priznanje za doprinos srpskom stripu Petru Radičeviću. Ovaj strip autor je postao poznat po saradnji sa Dečjim novinama iz Gornjeg Milanovca, u čijim je edicijama i mnogobrojnim izdanjima objavljivao svoje radove počev od 1960-ih godina. Međutim, Radičević je samo jedan od istaknutih stvaraoca koji su potekli iz ove izdavačke kuće. Sa Dečjim novinama je sarađivao i Rade Rančić, jedan od najznačajnijih grafičkih dizajnera u domenu opremanja knjige, koji je postavio grafičke standarde za izdavanje knjiga u Srbiji, i Zoran Jus Jovanović. Prvobitno dizajner i ilustrator „Džuboksa” i brojnih drugih časopisa, Zoran Jus se proslavio kao autor svetski poznatih filmskih plakata i kao likovni urednik francuskog časopisa „Pari mač”.

Aktuelno stanje u domaćoj izdavačkoj industriji je takvo da se često govori o nužnosti propisivanja standarda i profesionalnih obaveza izdavača. Izdavaštvo je prepušteno neuređenom tržištu, pri čemu je broj objavljenih naslova mnogo veći u odnosu na realne mogućnosti tržišta. Mali je broj profesionalnih izdavača, dok se često štampaju i nekvalitetna izdanja u likovnom i tehničkom smislu. U pogledu mera ekonomske i kulturne politike koje bi se odnosile na razvoj ove oblasti, razmatraju se načini za međunarodnu promociju domaćih izdavača, najpovoljniji načini za finansiranje produkcije i plasmana knjiga, mogućnosti razvoja inovativnih kanala distribucije, pri čemu je preduslov za nacionalnu strategiju izdavaštva stvaranje okruženja koje bi podsticalo čitalačke navike kod domaće publike, i pre svega kod mladih. Upravo u tom kontekstu je teško zamisliti nekadašnji razvoj izdavačkog preduzeća, Dečje novine, koje su se tokom 1970-ih i 1980-ih godina, svrstale u red najvećih evropskih i svetskih izdavača za decu i omladinu.

Ovo netipično, izdavačko preduzeće je izraslo iz vanškolskih aktivnosti grupe nastavnika i učenika Osnovne škole u Gornjem Milanovcu, koji su se okupili krajem 1956. godine kako bi izdali skromni dečji list, nazvan „Dečje novine“, kako je kasnije nazvano i osamostaljeno izdavačko preduzeće. Prvo izdanje lista „Dečje novine“ štampano je u 1000 primeraka, da bi potom, sa širenjem čitalačke publike i razvijanjem distributivne mreže, dostigao tiraž od čak 100.000 primeraka po broju izdanja. U redakcijama časopisa, radila su deca od deset i više godina, koja su dobijala gotovo neograničenu slobodu u likovnoj, ilustratorskoj i literarnoj izradi lista. Paralelno, sa obučavanjem dece za redakcijski posao, okupljani su i spoljni saradnici. Prema navodima Dragana Milovanovića, nekadašnjeg radnika Dečjih novina a sadašnjeg vlasnika izdavačke kuće „Dositej“ iz Gornjeg Milanovca, izdavačko preduzeće Dečje novine je na svom vrhuncu zapošljavalo oko 500 ljudi, pri čemu je imalo oko 3000 spoljnih saradnika. Na taj način je višestruko doprinosilo i razvoju domaće kulturne scene.

Dečje novine su izdavale istoimeni školski list ali i „Nasmejane Dečje novine“, „Tik tak“, „Eks almanah“, „Ju strip“, ediciju stripa „Nikad robom“ koja je dostizala tiraž od 150.000 primeraka. Pokrenule su i omladinski muzički časopis „Džuboks“, izuzetno značajan za tadašnju muzičku scenu, zatim časopis za vizuelne medije „Moment“, časopis za književnost i kulturu „Venac“, „YU video“ prvi časopis koji je promovisao video-produkciju i td.

1966. Dečje novine postaju član Diznijevih izdavača, odnosno, sklapaju ekskluzivni ugovor o izdavanju Diznijevog časopisa „Miki“. Saradnja je trajala sledećih 30 godina, a pored ovog časopisa, objavljivali su i „Miki almanah“ i publikaciju „Diznilend“. Od tada, Dečje novine proširuju svoje poslovanje i na proizvodnju i distribuciju brojnih proizvoda sa Diznijevim likovima, i tako postaju i najveći proizvođač školskog pribora na ovim prostorima. Godine 1972. Dečje novine su nastupile na Međunarodnom sajmu knjiga u Frankfurtu, zajedno sa italijanskom firmom „Panini“, sa kojom su otpočele saradnju, nakon čega su zauzele i prvo mesto na tržištu albuma sa samolepljivim sličicama.

Međutim, posle velikog uspeha ostvarenog tokom 1980-ih, sklopljenih ugovora sa stranim izdavačima, brojnih priznanja na domaćim i međunarodnim sajmovima za sadržaj, opremu knjige i izdavačke poduhvate, početkom devedesetih godina, usled hiperinflacije i smanjenja tržišta, preduzeće propada.

Publikacija „Između igre i podviga“, grupe autora, objavljena povodom obeležavanja 40 godina od pokretanja Dečjih novina, sumirala je gotovo sve „pionirske“ poduhvate ovog izdavača. Iako su počele sa radom bez pisaće mašine, Dečje novine su usvajale tehnološke inovacije, pa su tako prve, na ovim prostorima, koristile kompjutere u izdavačkoj delatnosti. Prve su se, u Jugoslaviji, bavile i kupovinom i prodajom autorskih prava i licenci. Imale su ekskluzivno pravo na izdavanje Diznijevog časopisa u Istočnoj Evropi, a na teritoriji cele Evrope, izuzev Engleske, istakle su se i kao izdavač stripova američkog DC Comics-a i Marvel Comics-a. Nekoliko godina su izdavale list „Dečje novine“ na Brajevom pismu, što se smatra jedinstvenim poduhvatom, a prve su u svetu izdavale i list na romskom jeziku, za decu.

Stvaranju velike firme je doprinela afirmacija kvaliteta i kreativnog stvaralaštva, kao i skromne stimulacije i podsticanja unutar poslovnog tima. Dečje novine su uvele moderno poslovanje u „nekadašnje skučene prilike socijalizma“ i tako postale prava konkurencija državnim izdavačkim preduzećima. Od svojih početaka, organizovale su istraživanja čitalačkih interesovanja i efekata svojih publikacija, na osnovu čega su stvarali likove, razvijali sadržaje i formirali vizuelni izgled svojih izdanja. Zato je značaj Dečijih novina nesamerljiv, kako u kontekstu razvoja obrazovnog sistema, tako i u području industrije slobodnog vremena.

Milena Milojević

Objavljeno 21. oktobra 2012.
 

Ostavite odgovor