Valjevo: potencijal za razvoj ICT sektora

Grad Valjevo je poslednjih godina definisao svoj razvoj kroz dva strateška dokumenta  – Strategiju održivog razvoja grada 2010-2020. i Lokalni plan razvoja kulture 2012-2016, kojima su sistemski definisani „strateški ciljevi, aktivnosti i projekti ka otvaranju novih razvojnih perspektiva“ među kojima prepoznajemo i smernice koje se mogu primeniti na oblast kreativnih industrija. Na teritoriji Valjeva živi oko 97.000 stanovnika a posluje 1.039 preduzeća, odnosno 4.635 registrovanih privatnih preduzetnika. Valjevsku privredu karakterišu grafička i tekstilna industrija. Lokalna samouprava je prepoznala i bogatstvo kulturnog nasleđa grada, poput lokaliteta Divčibare, Brankovine, Petnice, gde je moguće razvijati ekskurzioni, manifestacioni, obrazovni, city break i seoski turizam.

Kako se navodi u Strategiji razvoja, „sticajem prirodnih i istorijskih okolnosti na tlu Valjeva su se rodili i živeli sveci, kneževi, vladike, vojskovođe, veliki pesnici i kulturni poslanici, koji su za sobom ostavili dela materijalne i duhovne kulture i koji danas predstavljaju bisere u turističkoj ponudi.“ Autentičnosti Valjeva doprinose i brojni spomenici, kulturna dobra, manifestacije poput Jazz festivala i Tešnjarskih večeri, Međunarodnog festivala dečjeg folklora i td. koje privlače veliki broj posetilaca. Neizostavna destinacija u turističkoj ponudi grada je i stara čaršija Tešnjar koja polako „postaje svojevrsni nacionalni filmski grad“, filmska lokacija za produkciju domaćih filmova. Grad ima razgranatu mrežu ustanova – Muzej (jedan od najboljih u Srbiji), Biblioteku, Centar za kulturu, Modernu galeriju, Istorijski arhiv, Zavod za zaštitu spomenika. U Valjevu se održavaju i radionice starih zanata koje organizuju voskari, grnčari, tkači. Svi ovi elementi su izuzetno važni za brendiranje grada i pritom omogućavaju „uključenje domicilnog stanovništva u turističke tokove, a samim tim i mogućnost zaposlenja u turizmu“.

Na listi razvijenosti regiona i lokalnih samouprava za 2013. godinu Valjevo je svrstano u grupu srednje razvijenih jer ostvaruje bruto domaći proizvod u vrednosti od 80 do 100 odsto republičkog proseka.Ekonomske snage Valjeva su: razvijen sektor MSP i razvijen preduzetnički duh, razvijena štamparska/grafička industrija, umreženost privrednika, postojanje Kancelarije za lokalni ekonomski razvoj. Slabosti su nekompatibilnost privrede sa svetskim trendovima, zastarela tehnologija, nedovoljna podrška institucija, nedovoljna izvozna orijentisanost preduzeća, nedostatak razvojnih planova, nepostojanje istraživačko-razvojnih centara, disproporcija između obrazovanja i potreba privrede. Mogućnosti se prepoznaju u korišćenju novih tehnologija, regionalnom povezivanju, EU fondovima i investicijama a kao glavne pretnje su mapirani monopolizam, manjak investicija, nestabilno tržište, postojanje konkurencije u izvozu.

Snage Valjeva u oblasti turizma su veliki broj kulturnih dobara, postojanje kulturnih institucija i turističko-informativnog centra. Međutim, neiskorišćenost potencijala lokaliteta, neobjedinjenost subjekata koji se bave turizmom, nepostojanje Strategije razvoja turizma su velike slabosti Valjeva. Mogućnosti su prepoznate u velikom broju kulturno-umetničkih i turističkih manifestacija, u kulturno-istorijskom kompleksu u Brankovini, obučenim domaćinstvima za bavljenje seoskim turizmom, izradi Strategije razvoja turizma, u gastronomskom turizmu, etno turizmu, boljoj promociji i objedinjenoj ponudi turističkih sadržaja i uključivanju u regionalne, državne i međunarodne projekte.

Snage društvenog razvoja grada Valjeva su kulturna istorija grada, tradicija, postojeće institucije kulture, mladi koji su završili umetničke fakultete, dobro razvijene obrazovne institucije, rad istraživačke stanice Petnica, postojanje Kancelarije za mlade, uključivanje volontera i marginalizovanih zajednica u rad institucija, postojeće neprofitne organizacije, rad na inkluziji Roma. Slabosti su birokratizacija institucija, disproporcija između obrazovanja i potreba privrede, nebriga društva o mladim talentima, nepostojanje istraživačko-razvojnih centara, nedovoljno razvijen aktivizam mladih, mali broj organizacija koje se bave mladima, nedefinisani kulturni resursi, nepostojanje analize kulturnih potreba, nedovoljan broj potrebnih kadrova u kulturi, nepostojanje upravljačkih kapaciteta i Saveta za kulturu, nerazvijena kulturna javnost, nedostatak kulturnih sadržaja za mlade, nedostatak prostora za okupljanje mladih. Mogućnosti su prepoznate u regionalnom povezivanju, umrežavanju institucija, većim budžetskim izdvajanjima, korišćenju iskustava gradova u Srbiji i Evropi, međunarodnoj saradnji, korišćenju novih tehnologija, razvijanju kulturnog turizma, razvijanju romske kulture, neformalnom obrazovanju, učenju na daljinu, otvaranju oglednih odeljenja i specijalnih smerova sredstvima donatora.

U Lokalnom planu razvoja kulture 2012-2016.  definisano je nekoliko planova razvoja, između ostalog plan razvoja lokalne kulturne politike, zaštite i promocije kulturnog nasleđa, razvoja civilnog sektora u kulturi, razvoja savremenog stvaralaštva, kulturnog turizma i plan razvoja i negovanja publike u Valjevu. Kako se radi o nacrtu dokumenta, za sada ne postoji spisak odobrenih projekata već lista ciljeva i mera. Tako su ciljevi u vezi sa unapređenjem lokalne kulturne politike: depolitizacija i decentralizacija u sektoru kulture sa profesionalizacijom menadžmenta, efikasniji rad gradske uprave u oblasti kulture, uspostavljanje planskog i programskog budžetskog finansiranja, optimalizacija kadrovske strukture (kroz podmlađivanje kolektiva, razvoj prakse, volonterizma), diverzifikovano i povećano finansiranje kulture (kroz uspostavljanje alternativnih vidova finansiranja, izradu studije izvodljivosti o opravdanosti ulaganja u kulturni turizam), otvaranje ustanova kulture ka tržištu shodno njihovoj delatnosti i savremenoj praksi, razvoj prakse društveno korporativne odgovornosti (razvijanje međusektorskog partnerstva, uspostavljanje saradnje između privatnog, javnog i civilnog sektora, pospešivanje donatorstva). U pogledu plana razvoja zaštite i promocije kulturnog nasleđa, istaknuti su ciljevi: zaštita kulturne baštine i unapređenje promocije (neophodno je ustanoviti posebnu budžetsku liniju), razvijanje kulturnog turizma na osnovu potencijala kulturne baštine, podizanje svesti o važnosti i značaju kulturne baštine (treba ustanoviti Dane kulturne baštine, pokrenuti medijske kampanje i td.). Dodatno, kulturni turizam je moguće osnažiti i podizanjem standarda kulturno-turističkih proizvoda, definisanjem resursa i potencijala, valorizacijom festivala i manifestacija, unapređenjem postojećih i stvaranjem uslova za nove festivale, kreiranjem identiteta i brendiranjem (kroz raspisivanje javnog poziva za utvrđivanje identiteta, kreiranje suvenira i ostalih proizvoda).

Značajnu ulogu u lokalnoj kulturnoj politici imaju i organizacije civilnog sektora i definisani su sledeći ciljevi razvoja: organizovati i međusobno povezati kulturne aktere, razvijati menadžerski pristup, razviti mehanizme podrške amaterizmu, osnažiti udruženja građana u oblasti kulture (kroz fondove, nagrade, mapiranje javnih prostora za davanje na korišćenje), poboljšati status samostalnih umetnika (kroz uvođenje novih formi rezidencijalne umetnosti i kulturne razmene). U pogledu razvoja savremenog stvaralaštva u kulturi Valjeva definisani su prioriteti: ulaganje u muzičko-scensku delatnost (kroz osnivanje profesionalne pozorišne scene, stvaranje partnerstava kroz projekte), ulaganje u muzičku produkciju i promociju (kroz obezbeđenje prostornih i tehničkih uslova za razvoj muzičke delatnosti – prostora za probe, koncertne aktivnosti i muzičko izdavaštvo, definisanje koncertne sezone, inoviranje postojećih i stvaranje novih muzičkih festivala), osnivanje gradske galerije, približavanje savremenog stvaralaštva građanima. U dokumentu lokalnog razvoja kulture se spominje i koncept kreativnih industrija i to kao jedan od ciljeva u okviru plana razvoja savremenog kulturnog stvaralaštva. Naime, lokalna samouprava planira da od 2012. godine podstiče nove tendencije u kulturnim industrijama, pre svega kroz obezbeđivanje posebne budžetske linije za izdavaštvo, kinematografiju, diskografiju i medije.

U krovnom dokumentu javne politike, Strategiji održivog razvoja grada, definisano je još nekoliko prioriteta ekonomskog i društvenog razvoja Valjeva podjednako važnih za razvoj kreativnih industrija. Među strateškim ciljevima se ističu: jačanje i održivost lokalne privrede, poboljšanje uslova za unapređenje i razvoj turizma, uspostavljanje modernog i efektivnog  sistema obrazovanja, unapređenje kulturnih aktivnosti grada. Planirane ključne aktivnosti su: edukacija radne snage, program edukacije za MSP, podrška povezivanju i stvaranju klastera MSP, podsticanje i promocija preduzetničke kulture, osnivanje biznis (virtuelnog) inkubatora, uvođenje lokalnih olakšica za postojeća i nova MSP, osnivanje gradskog fonda za podsticaj privrede, kreiranje gradskog fonda za podsticaj razvoja turizma, izrada Strategije razvoja turizma Valjeva, podsticanje udruživanja i organizovanja kroz turističke klastere, pozicioniranje Valjeva na turističkoj mapi Srbije i Evrope kroz brendiranje, marketing i izradu serije promotivnih upotrebnih predmeta sa gradskim simbolima, osnivanje Trening centra za permanentno obrazovanje, izgradnja nove biblioteke, osnivanje gradskog orkestra, osnivanje kluba ljubitelja filma, otvaranje Umetničke škole za stare zanate, osnivanje profesionalne pozorišne scene, pokretanje Festivala savremenog umetničkog stvaralaštva mladih, Jesenjeg salona umetnosti, promocija i sprovođenje principa Agende 21 za kulturu.

Valjevo ima tri velike strane investicije, od kojih jednu u modnoj industriji – italijanska kompanija Golden lady, svetski poznat proizvođač finog rublja, investirala je 2004. godine u industrijskoj zoni Beloševac i otvorila fabriku Valy. Pre deset godina u Valjevu je, kroz USAID program, implementiran model zone unapređenog poslovanja (Business improvement district – BID). Jedna od prvih takvih poslovnih zona u Srbiji, Trgovačka zona Knez Miloš predstavlja primer uspešnog partnerstva lokalne samouprave, privrednih društava i stanovnika u delu užeg jezgra grada.

Član Gradskog veća Valjeva, Nikola Radojičić i direktor Agencije za regionalni razvoj opština Kolubarskog okruga (sedište u Lajkovcu), Bojan Bošković naglašavaju važnost informatičkog tehnološkog razvoja grada i Kolubarske oblasti regiona Zapadna Srbija kroz projekte virtuelnog inkubatora, podsticaja preduzetništva u ICT industriji i kao pozitivan primer navode postojeće kompanije – Robotakt iz Valjeva i Mikroelektroniku iz Lajkovca, obe okrenute svetskom tržištu. Mogućnosti postoje i kroz pokretanje neprofitnog coworking inkubatora ili tehnološkog parka namenjenog mladim programerima i veb dizajnerima koji bi ostali u gradu na Kolubari a svoje znanje i veštine izvozili u svet. 

M. Milojević

Objavljeno 14. avgusta 2013.

Ostavite odgovor